Hoe werkt een notenbalk en wat zijn de ontwikkelingen?

De notenbalk is de basis waarop de notatie van muziek wordt beschreven.

Een onmisbaar element bij het noten leren lezen en daarom wil ik er ook de nodige aandacht aan besteden.

In dit artikel wordt er ingegaan op het ontstaan van de notenbalk en ook het gebruik van de notenbalk wordt behandeld.

Op die manier kun je als beginnende pianist verder borduren en je kennis over bladmuziek verder uitbreiden.

notenbalk

De notenbalk toegelicht

In de meeste gevallen is een notenbalk 5 horizontale lijnen die bij elkaar horen. Ze staan even ver uit elkaar en zijn ook even lang.

Op deze lijnen worden de noten weergegeven, maar ook andere tekens die invloed hebben op het spelen van de beschreven muziek worden hierop genoteerd.

De lijnen zorgen er voor dat je het verschil tussen de noten makkelijk kunt herkennen.

Als deze lijnen  er niet zouden staan, zou het echte een rommeltje worden, tenzij je een hele vast hand hebt.

De noten op dezelfde lijn zijn dan ook van dezelfde toonhoogte. Zonder lijn zou dit veel minder duidelijk zijn. Ook kun je op deze manier beter zien hoe groot het verschil in toonhoogte is tussen de ene en de andere noot.

Om dit goed te begrijpen is het wel van belang dat je weet wat de afstand tussen de noten precies betekend. Het gaat dan om zowel de horizontale als de verticale afstand tussen de noten.

Verschil in hoogte van de noten

De verticale afstand tussen de noten op de notenbalk zegt iets over de toonhoogte die een noot weergeeft.

Door op die manier het verloop van de noten op een notenbalk te zien, kun je inschatting maken hoe het stuk of liedje zal gaan klinken. Als er grote verticale verschillen in de hoogte van de noten zitten, dan weet je bijvoorbeeld dat het een heel dynamisch stuk is met een groot bereik van hoge en lage tonen.

Hoewel de standaard notenbalk maar 5 lijnen heeft, zijn er ook noten die zo hoog of laag gespeeld moten worden dat ze respectievelijk boven of onder de notenbalk gaan uitsteken. Hiervoor zijn zogenaamde hulplijnen in het leven geroepen.

Hierdoor blijft de structuur in notatie die door een notenbalk gewaarborgd wordt, in stand.

Verschil in moment van spelen

De horizontale afstand tussen de verschillende noten in de notenbalk zorgt er voor dat je kan zien wanneer je een bepaalde noot moet spelen.

Vooral als je bladmuziek hebt waarbij ook de zang onder de notenbalk is genoteerd, kun je goed zien welke noot bij welk woord hoort en op welk moment die twee met elkaar moeten ‘matchen’.

Overigens is de maat van een bepaald stuk of de rusten hier niet mee te bepalen. Daarvoor heb je speciale tekens die dit veel duidelijker kunnen weergeven.

Geschiedenis van de notenbalk

Hoewel de notenbalk nu voor allerlei muziekinstrumenten gebruikt – en dus ook voor toetsinstrumenten – was dit oorspronkelijk niet zo bedacht.

Van oorsprong is de notenbalk namelijk gemaakt voor het zingen in groepen. Iedereen wist dan wat de bedoeling was en op die manier kon je veel sneller als groep op één lijn zitten. Nouja, zingen.

Zo rond het jaar 1000 is de notenbalk bedacht door Guido van Arezzo. In die tijd kwam het samen zingen in kerken steeds meer in opgang en er werd gezocht naar een manier om te laten zien wat precies de bedoeling was.

We zijn Guido er nog steeds oneindig dankbaar voor!

Door zijn uitvinding is het veel makkelijker om duidelijk te maken waar je het over hebt als het om muziek gaat. Probeer maar eens een klank te beschrijven in woorden 😉

Ontwikkeling staat niet stil

Waar de notenbalk ontstond vanuit 1 lijn naar 3 lijnen naar de huidige 5 lijnen, is het geen gekke gedachte dat dit nog verder gaat ontwikkelen.

Als er bijvoorbeeld muziekinstrumenten bedacht worden die een nog veel grotere reikwijdte hebben met nog nog hogere en lagere tonen, zal daar de notenbalk ook op aangepast moeten worden.

Naast de notenbalk kan muziek ook nog op andere manieren genoteerd worden, denk daarbij aan tabulatuur en klavarskribo.

Als je noten leren lezen razend interessant vind en hier graag wat meer begeleiding bij wilt hebben, lees dan ook het artikel over online pianoles.